Во борбата за кликови и поголема видливост на пораките, пред изборите во Србија на 25 октомври учествуваат мнозинството изборни листи, но и провладините сметки со скриена сопственост и извори на финансирање.
На прво место според потрошените пари е владејачката Српска напредна партија (СНС), која пласираше платени политички реклами преку три различни профили – „СНС“, „Александар Вучиќ“ и „Напредности“.
Платила околу 100.000 евра за 450 огласи кои ги објавувала на Фејсбук и Инстаграм од 9 септември до 9 октомври. Таа сума ја надминува вкупната сума што сите други изборни листи заедно ја потрошиле за рекламирање на овие социјални мрежи во истиот период.
На второ место е Студентската листа, која пред изборите се профилираше како главен политички ривал на СНС. Според јавно достапните податоци од компанијата Мета, која ги поседува Фејсбук и Инстаграм, оваа листа издвоила близу 50 илјади евра за платени објави во првиот месец од кампањата.
И опозициските партии и малцинските листи имаат платен маркетинг на социјалните мрежи, а седумте од нив потрошиле вкупно околу 30 илјади евра.
Според податоците на Евростат од 2025 година, тројца од четворица српски граѓани користат социјални мрежи. На нивните екрани се појавиле повеќе од 3.600 платени политички реклами во првиот месец од кампањата.
Политичко рекламирање од непознати профили
Меѓу најголемите огласувачи се непознати новински страници кои ја поддржуваат сегашната влада и поранешниот претседател Александар Вучиќ во нивните објави.
Зборуваме за Фејсбук профилите „Национални магазин“, „Политички пулс“ и „Српски интерес“. Овие страници не се регистрирани како медиуми и објавуваат информативна содржина во форма на вести на социјалните мрежи.
Иако објавуваат и содржини за спорт, култура и светски настани, сите нивни платени објави се однесуваат на изборните активности на СНС – од изјавите на Александар Вучиќ и партиските функционери до сведочењата на неговите родители и анализите на коментаторите блиски до властите.
Од почетокот на изборната кампања, страниците „Национални магазин“, „Политички пулс“ и „Српски интерес“ потрошија повеќе од 20 илјади евра за над 500 политички реклами.
„Национални магазин“ постои од ноември 2023 година и има околу 40.000 следбеници, додека „Политички пулс“ и „Српски интерес“ беа лансирани во април и мај 2026 година и имаат помеѓу 1.000 и 2.000 следбеници.
Во базата на податоци за реклами на Мета, можно е да се види е-поштата и телефонскиот број на лицето кое го нарачува платениот оглас.
Адресата поврзана со страницата „Политички пулс“ се појавува и како контакт на финансиерот на рекламите на профилите „Вучиќтранслејт“ и „Протестоманија“, кои исто така ги поддржуваат социјалните мрежи и чии платени реклами чинат 2.000 евра од почетокот на кампањата.
Никој не одговара на телефонскиот број наведен во базата на податоци на Мета, додека на прашањата за тоа кој стои зад профилот и зошто плаќа за најавите за активностите на СНС, испратени од РСЕ на е-поштата, не е одговорено.
Ист е случајот и со сметката „Српски интерес“, додека контакт телефонскиот број на финансиерот на рекламите на профилот „Национални магазин“ е непостоечки.
Дали Српската напредна партија има договорен однос со лицата кои управуваат со овие сметки и дали објавувањето и промоцијата на партиските пораки е договорено со администраторите на тие сметки, оваа партија не одговори до објавувањето на текстот.
Од друга страна, сметката на ITblokad, која го поддржува Студентското движење, исто така учествуваше во платената интернет кампања. Од овој профил беа емитувани четири платени најави со кои се повикуваат граѓаните да гласаат, а трошоците за таа кампања изнесуваа 4.700 евра.
„Моментално имаме две кампањи кои се во суштина непартиски, а се насочени кон апстинентите со цел да ги мотивираме да гласаат. Парите се обезбедени од донации што се собираат преку веб-страницата на граѓанското здружение ITblokad“, изјави за RSE Ивица Миладиновиќ од ова здружение.
Кому му се обраќа СНС и што вели?
„НАТО? Го немаме, но имаме мир и стабилност. Што би сакале?“
Така гласи објавата што го придружува видеото за изборите на СНС, во кое Александар Вучиќ ја презема улогата на келнер, услужувајќи ги граѓаните на масата.
На Фејсбук и Инстаграм, тоа е најскапата политичка реклама што владејачката партија ја платила во кампањата досега.
Податоците од компанијата „Мета“ покажуваат дека оваа партија издвоила помеѓу 2.000 и 2.500 евра за да им ја прикаже таа реклама на корисниците од Србија повеќе од милион пати.
Личните сметки на Александар Вучиќ се први по износот на пари потрошени за политичко рекламирање, а најголемиот број платени објави на таа страница се промотивни видеа.
На партиската сметка „СНС“, платениот маркетинг покрај изјавите на Вучиќ вклучува и промоција на партијата, а главни актери се претседателот на СНС Милош Вучевиќ и членот на претседателството Миленко Јованов.
Поголемиот дел од платените објави содржат општи пораки – од слоганот „нема да се откажеме“, преку најава за инвестиции до критики кон други политички опции, првенствено Студентската листа.
Тие во најголема мера ги „таргетираа“ граѓаните на централна Србија, и мажи и жени, на возраст од 25 до 65 години и постари, покажуваат податоците од компанијата Мета.
Како изгледа кампањата на Студентската листа?
За разлика од СНС, која континуирано плаќаше за поставување политички пораки на мрежите, Студентската листа се приклучи на овој тип кампања дури на почетокот на октомври.
Според податоците на Мета, оваа листа платила 49 илјади евра за 39 реклами до 9 октомври.
Меѓу платените објави се и оние во кои претставниците на листата презентираат план за борба против корупцијата и ги покануваат граѓаните да донираат пари за нивната изборна кампања. Тие ги прикажуваа овие реклами подеднакво на мажи и жени, на возраст од 25 до 65 години и постари.
Спротивно на тоа, објавата со која се покануваат граѓаните да аплицираат за контролори на претстојните избори беше претежно насочена кон мажи од централна Србија.
Во рекламите доминираа пораките: „Вие заслужувате земја каде што се почитува законот“ и „Кампањата на Студентската листа е финансирана од народот“.
Што прават другите учесници на изборите?
Опозициските партии кои учествуваат во коалицијата Европска Србија, членовите на изборната листа „Автентична десница“ и движењето „Ќале ова е за тебе“, исто така, имаат платен маркетинг на социјалните мрежи.
Претставниците на малцинските листи – Руската партија, Партијата на руско-српското единство, Демократската партија на Санџак предводена од Расим Љајиќ, функционерите на Здружението на војводски Унгарци – исто така се рекламираат.
Според евиденцијата на Мета, во првиот месец по објавувањето на изборите, Социјалистичката партија на Србија, која со години е дел од владејачкото мнозинство, немала платена кампања, додека на претстојните избори учествува како дел од сопствената коалиција.
Заедно со СНС и Студентската листа, меѓу десетте сметки со најголеми алокации за политичко рекламирање, само Партијата за слобода и правда (ССП), која се кандидира на избори како дел од коалицијата Европска Србија, и Балинт Пастор, претседател на Здружението на војводински Унгарци (СВМ), беа меѓу десетте сметки.
Службениците на SSP и SVM издвоија по осум илјади евра за платени реклами.
SSP плати за промоција на повеќе од 230 објави, претежно со помалку од 100 евра за секоја, додека рекламите беа насочени претежно кон мажи од сите возрасти.
Службениците на SVM објавија повеќе од 350 платени политички најави преку лични сметки, наменети исклучиво за жителите на Војводина.
Кој има најголема база на следбеници?
Платените најави се само еден од начините политичката порака да стигне до гласачите, бидејќи видливоста на мрежите е обезбедена од базата на следбеници.
Колку е поголема и поактивна заедницата на сметката, толку повеќе објавите се шират бесплатно, преку споделувања, коментари и препораки за алгоритми.
Додека Александар Вучиќ и СНС имаат повеќе следбеници на Фејсбук, Студентското движење е најактивно на Инстаграм.
Ова движење има повеќе од 50 профили на Инстаграм со 50 различни факултети, а како централно место за комуникација и координација на активностите, беше креирана заедничка сметка која ја следат над 930 илјади корисници на Инстаграм.
Податоците од платформата за аналитика на јавни профили на социјалните мрежи „Social Blade“ покажуваат дека Инстаграм профилот на студентот имал 94 објави од почетокот на кампањата.
Во последните 30 дена, профилот добил 55 илјади нови следбеници, што е за четири илјади повеќе од вкупниот број следбеници на Инстаграм профилот на SNS.
На Инстаграм, профилот на Александар Вучиќ, кој го следат 300 илјади следбеници, е значително повеќе следен од партискиот профил. Од почетокот на кампањата, овој профил имал 263 објави, а го следеле 11.000 нови корисници.
Пред да поднесе оставка од претседателската функција, Вучиќ активно го користел профилот „Иднината на Србија“, со околу 280 илјади следбеници.
На социјалните мрежи, каде што политичката борба се води и со лајкови, податоците од „Social Blade“ покажуваат дека сметката на Студентската листа на Инстаграм има поголема стапка на ангажман на следбеници.
Просечната студентска објава собира околу 18.000 лајкови, а на Вучиќ околу 3.600, дури пет пати помалку.
Од друга страна, страниците на Александар Вучиќ и социјалните мрежи на Фејсбук имаат околу 450 илјади следбеници, а двата најследени студентски профили имаат околу 125 илјади.
И покрај речиси четири пати повеќе следбеници, социјалните мрежи имаат само околу еден и пол пати повеќе интеракции. Во последните седум дена, околу 410.000 луѓе реагирале на нив, а околу 270.000 на студентските.
Овие бројки ги вклучуваат и реакциите на луѓето кои биле изложени на објавите преку платени реклами.
