Граѓаните би можеле да се соочат со ново поскапување на основните прехранбени производи во наредните месеци, а притисокот врз семејните буџети може да продолжи и во текот на 2027 година. На светските пазари веќе се забележуваат раст на цените на житарките и нарушувања во снабдувањето, додека климатските екстреми и геополитичките тензии дополнително ја усложнуваат состојбата.
Организацијата за храна и земјоделство на Обединетите нации (ФАО) укажува на ризик од дополнително влошување на снабдувањето со храна. Во меѓувреме, анализата на Европската централна банка (ЕЦБ), објавена на 20 октомври, посочува дека привидното забавување на инфлацијата не значи и крај на ценовниот притисок кај храната.
Пченицата поскапела над 30 проценти, растат и цените на оризот
Цената на пченицата на светскиот пазар пораснала за повеќе од 30 проценти од почетокот на годината. Оризот во главните азиски извознички земји поскапел за 10 до 13 проценти, а сушата и неповолните временски услови создаваат дополнителни ризици за земјоделското производство.
Во Индонезија цените на оризот достигнале рекордни нивоа поради очекуваното доцнење на врнежите, додека во Индија слабите монсунски дождови влијаеле врз производството и цената на шеќерот.
ФАО предупредува дека истовременото влијание на климатските промени, нарушувањата во производството и растечките трошоци може да предизвика нови турбуленции на глобалниот пазар на храна.
ЕЦБ предупредува: Инфлацијата забавува, но храната останува скапа
И во еврозоната, каде што вкупната инфлација се движи кон целта на ЕЦБ од два процента, цените на храната продолжуваат да претставуваат посебен проблем.
Анализата на централната банка укажува дека климатските екстреми сè посилно влијаат врз производството на овошје, зеленчук, житарици и маслиново масло. Долготрајните суши во јужна и централна Европа го намалуваат приносот, а повисоките набавни цени се пренесуваат низ преработувачката индустрија до малопродажбата.
Дополнителен притисок создаваат транспортот и логистиката. Поскапите испораки, геополитичките тензии и нарушувањата во трговските коридори ги зголемуваат трошоците за увоз и дистрибуција.
Според анализата, цените на храната може да останат покачени и во претстојните зимски месеци, и покрај смирувањето на дел од другите инфлациски притисоци.
Најголемиот товар го носат домаќинствата со ниски приходи
Новото поскапување би имало најсилно влијание врз домаќинствата што најголем дел од приходите ги трошат за основни прехранбени потреби.
ФАО предупредува дека поскапувањето на храната несразмерно ги погодува најсиромашните, бидејќи кај нив има помал простор за намалување на другите трошоци. Сличен ризик се посочува и во анализата на ЕЦБ за ранливите категории и семејствата чиј буџет е особено чувствителен на цените на основните производи.
Кога храната поскапува, домаќинствата често мора да ги ограничат трошоците за други потреби, како образование, здравствена заштита и културни активности.
Што значи ова за Македонија?
Македонија, како земја што увезува дел од храната и земјоделските суровини, не е изолирана од движењата на меѓународните пазари. Растот на цените на житарките, енергенсите, ѓубривата и транспортот може да ги зголеми трошоците на домашните производители и трговци.
Сепак, повисоките светски цени не значат дека сите производи во Македонија автоматски ќе поскапат во ист процент. Конечниот ефект ќе зависи од увозните цени, домашното производство, залихите, трошоците на компаниите и движењето на курсевите.
Во наредниот период, клучно ќе биде дали ќе се стабилизира снабдувањето со основните суровини и дали климатските услови ќе дозволат подобри земјоделски приноси.
