Рускиот дипломат Александар Александрович Красиј (Александар Красиј) стана акредитиран помошник воен аташе во Србија оваа година, пет години откако бугарските медиуми објавија дека е протеран од земјата во шпионски скандал што избувна меѓу Софија и Москва.
Протечените податоци од руските бази укажуваат дека Александар Красиј е поврзан со руската воена разузнавачка служба (ГРУ), дознава Система, истражувачката единица на руски јазик на Радио Слободна Европа.
Министерството за надворешни работи на Бугарија, како и Обвинителството на Бугарија, не одговорија на барањето на Радио Слободна Европа за овој случај.
Истражувањето на РСЕ покажува дека Красиј бил во Србија околу една година по неговото протерување од Бугарија, но тој се појавува на дипломатскиот список дури во 2026 година како помошник на военото аташе.
Протерувањето на овој руски дипломат се случило во екот на истрагата во Бугарија поради серија експлозии во магацини за оружје, за кои тогаш биле осомничени руски државјани. Москва потоа негираше каква било вмешаност во инцидентите.
Во претходно истражување од 2023 година, РСЕ идентификуваше тројца руски дипломати кои ја започнаа својата дипломатска мисија во Србија откако беа протерани или ставени на црна листа во земјите од ЕУ, во месеците по руската инвазија на Украина во 2022 година.
РСЕ потоа утврди дека едниот од нив бил поврзан со единицата на Федералната служба за безбедност (ФСБ) обвинета за кибер напади врз енергетскиот сектор на САД, а другиот со Руската служба за надворешно разузнавање. Едниот од нив сè уште е руски дипломат во Србија.
Медиумите го открија идентитетот на дипломатот
Министерството за надворешни работи на Бугарија протера уште еден руски дипломат кон крајот на април 2021 година. Тоа беше, како што наведоа во соопштението од 29 април, едно од низата протерувања, а рускиот амбасадор беше поканет на интервју.
Иако Министерството не го објави неговиот идентитет, бугарските медиуми го сторија тоа. Приватната новинска агенција Зона њуз и бугарскиот јавен сервис објавија два дена подоцна дека станува збор за потполковник Александар Краси, кој бил помошник на рускиот воен аташе.
Зона њуз изјави дека дознала за ова „од свои извори“, а подоцна објави дека јавната служба ги зела информациите од нив без да го наведе изворот. Таа агенција објави дека Красиј мора да ја напушти Бугарија најдоцна до 5 мај.
Според Бугарската национална телевизија, Красиј станал дипломат на таа земја кон крајот на 2020 година, а во Бугарија пристигнал на почетокот на 2021 година. Исто така, се наведува дека за време на неговиот четиримесечен престој имал еден јавен настан – во име на рускиот министер за одбрана Сергеј Шојгу, доделил Орден на активист на здружението „Русофили“ во Бугарија. Веб-страницата на тоа здружение објави вести од тој настан, како и фотографија од Краси со своите членови.
РСЕ не доби одговор од Бугарската национална телевизија и Зона вести бидејќи утврдија дека Красиј е протеран дипломат, а немаше ни одговор од здружението „Русофили“ за неговото протерување од Бугарија.
Од Бугарија до Србија
Нешто повеќе од една година по неговото протерување, Красиј беше фотографиран на настан на Државниот универзитет за одбрана во Белград. Тој беше фотографиран меѓу наставници и практиканти во Школата за национална одбрана, институција за воена обука.
РСЕ го идентификуваше Красиј таму, меѓу другото, врз основа на ознаката на униформата што ја носеше на настанот, на која пишува „А.А. Красиј“. Името на Александар Краси за прв пат се појавува во 2026 година на дипломатската листа, официјалната листа на странски дипломати што периодично ја ажурира и објавува Министерството за надворешни работи на Србија.
Истата година, РСЕ го идентификуваше на два настани во Белград. Во април, тој присуствуваше на положувањето венци пред состанокот на Меѓувладиниот српско-руски комитет за трговска, економска и научно-техничка соработка.
Неколку недели подоцна, во мај, тој беше фотографиран во шеталиштето на „Бесмртниот полк“, церемонија што беше создадена во Русија во 2012 година за да се одбележат паднатите војници на Црвената армија во Втората светска војна.
Министерството за надворешни работи на Србија и Амбасадата на Русија не добија одговор на барањето на РСЕ за коментар за дипломатската мисија на Краси во Србија.
Протерување поради истрага за експлозии и труење
Красиј беше протеран од Бугарија поради истрага во која шест руски државјани беа обвинети за вмешаност во серија експлозии во текот на една деценија.
Бугарските обвинители во тоа време изјавија дека постои „разумна претпоставка“ дека експлозиите што потресоа четири магацини и производствени погони во Бугарија помеѓу 2011 и 2020 година се поврзани со труењето на бугарскиот трговец со оружје Емилијан Гебрев во 2015 година, како и експлозијата во чешките магацини за муниција во 2014 година.
Портпаролката на Генералното обвинителство тогаш објави дека може да се заклучи дека „целта на дејствијата на руските граѓани била да се спречи испораката на специјални производи во Грузија и Украина“.
Во 2015 година, трговецот со оружје Емилијан Гебрев почнал да повраќа за време на вечера во ресторан во Софија, по што бил префрлен во воена болница, каде што имал интензивни халуцинации и паднал во кома. Неговиот син исто така се разболел ненадејно, како и директорот на компанијата за трговија со оружје на Гебрев, ЕМКО.
Истражителите потоа го поврзале целиот случај со Чешка. Во 2021 година, земјата ја обвини руската воена разузнавачка служба ГРУ дека стои зад саботажата во октомври 2014 година во градот Врбетица во која експлодираа 50 тони складирана муниција и загинаа две лица.
Обвинителството во Бугарија не одговори на РСЕ до каде е споменатата истрага и дали во неа е вклучен и рускиот дипломат Александар Красиј.
Адреса на руската разузнавачка служба
Врските на Краси со руската воена разузнавачка служба се индицирани од неговите адреси, дознава истражувачката единица на РСЕ на руски јазик.
Во повеќето протечени руски бази на податоци, вклучувајќи ја, на пример, базата на податоци на државните служби „Госуслуги“, евиденцијата на една од најголемите приватни лаборатории во Русија „Гемотест“ и базата на податоци за здравствено осигурување, Красиј ја наведува како своја домашна адреса улицата „Мајденс Филд Пасаж“ број 4 во Москва.
Не станува збор за станбена зграда, туку за седиштето на Здружената копнена армиска академија на вооружените сили на Руската Федерација, една од клучните руски военообразовни институции.
Се чини дека Красиј ја дал својата вистинска адреса само во неколку наврати.
Еден таков случај беше кога аплицираше за таканаречените „Ковид карти“ воведени во 2020 година, кои беа неопходни за движење низ Москва за време на карантинот и за кои кандидатите мораа да ја наведат почетната и крајната точка на патувањето.
Во сите пет дозволи што Красиј ги добил во пролетта 2020 година, адресата на улицата Маршала Бирјузова била наведена како почетна точка: еднаш без број на зграда, еднаш како број 2, еднаш како број 7 и двапати како број 4.
Според истражувачките новинари, на последната од тие адреси има дом наменет за сместување на семејствата на офицерите кои студираат на таканаречената „Конзерваториум“, односно Воено-дипломатска академија.
Многу идни разузнавачи и оперативци на руската ГРУ дипломирале од оваа академија и живееле на адресата, вклучувајќи го и Анатолиј Чепига, кој учествувал во обидот за труење на рускиот двоен агент Сергеј Скрипал во Солсбери, Англија, во 2018 година.
Со оглед на тоа што, според бугарските медиуми, Красиј веќе бил распореден во рускиот конзулат во Бугарија кон крајот на 2020 година, се чини дека неговиот ангажман таму следел веднаш по завршувањето на студиите на „Конзерваториумот“.
Според протечените податоци, Красиј поминал речиси две години, од 2013 до 2015 година, во градот Горни во Забајкалскиот регион на Русија.
Горни е еден од околу 40 затворени руски градови, што значи дека е потребна дозвола за влез во овој град.
Горни бил затворен бидејќи во него се наоѓала 4-та стратешка ракетна дивизија на стратешките ракетни сили на Русија до 2002 година.
Дивизијата подоцна била распуштена, а според официјалните информации, денес во Горно се наоѓаат неколку единици на 29-та комбинирана армија на руските вооружени сили, од кои ниту една не е поврзана со стратешки ракети или нуклеарно оружје. Сепак, Горни до ден-денес го задржал статусот на затворен град.
Ова не е првиот познат случај офицери на ГРУ кои служеле во странство претходно живееле во затворени воени градови на Русија.
Офицерот на ГРУ Јуриј Михеев, кој работи под дипломатска покритие во африканските земји, живеел од 2010 до 2015 година во затворениот град Озјорни во Тверската област, кој, како и Горни, е поврзан со Стратешките ракетни сили на Русија.
Уште еден протеран дипломат е сè уште во Србија
Красиј не е единствениот руски дипломат кој, откако беше протеран од Европската Унија, се најде во дипломатска мисија во Србија.
Стотици руски дипломати беа протерани од земјите-членки на Европската Унија или ставени на црна листа во месеците по руската инвазија на Украина во 2022 година.
РСЕ утврди дека најмалку тројца од тие дипломати станале акредитирани руски претставници во Србија, вклучувајќи двајца од нив со врски со руските разузнавачки служби. Руските дипломати не беа протерани од Србија во 2022 година бидејќи, за разлика од повеќето европски земји, таа земја не воведе санкции кон Москва и одржува блиски односи со Русија. Меѓу другите, Алексеј Иваненко беше на дипломатскиот список во Србија по неговото протерување од Хрватска во 2022 година.
Протечените бази на податоци на руската влада покажуваат дека Иваненко работел како „инженер“ за воената единица 71330, друго име за Центарот 16 на руската ФСБ. Иваненко е сè уште на последниот објавен дипломатски список на Србија од септември. Властите во Србија не одговорија на таа анкета на РСЕ од 2023 година.
