Погребот на поранешниот командант на Војската на Република Српска, Ратко Младиќ, во Белград предизвика остри реакции во Европската унија, откако на церемонијата присуствуваа повеќе високи српски функционери, а на осудениот воен злосторник му беа дадени воени почести.
Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен ги оцени сцените од погребот како „шокантни“, посочувајќи дека присуството на високи претставници на српските власти и елементите на официјална поддршка се сериозно загрижувачки.
„Тоа покажува неспособност да се соочи со едно мрачно поглавје од поновата европска историја“, порача Фон дер Лајен, нагласувајќи дека ваквите постапки се спротивни на вредностите врз кои се темели европскиот пат на Србија.
Со слична реакција се огласи и претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта. Од Брисел беше посочено дека односот кон наследството на воените злосторства не е само прашање на минатото, туку и важен критериум за земја која претендира да стане членка на ЕУ.
Младиќ, кој почина на 84-годишна возраст додека издржуваше доживотна затворска казна, во 2017 година беше осуден за геноцид, злосторства против човештвото и воени злосторства извршени за време на војната во Босна и Херцеговина. Неговата пресуда беше потврдена во 2021 година.
И покрај неговата правосилна пресуда, погребот во Белград прерасна во масовен собир на негови поддржувачи. Илјадници луѓе се собраа за да му оддадат почит, додека дел од присутните го славеа како воен херој. Церемонијата ја предводеше патријархот Порфириј, а ковчегот беше пренесен со воени почести и покриен со српско знаме. На погребот присуствуваа и министри од српската влада, како и рускиот амбасадор во Србија.
Реакцијата од Брисел доаѓа во чувствителен момент за европските амбиции на Србија. Земјата со години се обидува да напредува во процесот на пристапување кон ЕУ, но преговорите се оптоварени со прашања поврзани со владеењето на правото, демократијата, односите со Косово и усогласувањето со надворешната политика на Унијата.
Однесувањето кон воените злосторства и нивното негирање или глорифицирање е едно од клучните прашања во односите меѓу Белград и Брисел. Европските претставници сега предупредуваат дека јавната прослава на човек осуден за едни од најтешките злосторства во Европа по Втората светска војна може дополнително да го искомплицира европскиот пат на Србија.
Тензиите се проширија и во регионот. Босна и Херцеговина, каде што Младиќ беше осуден за злосторства поврзани со војната, презеде дипломатски мерки против Србија, вклучително и протерување на двајца српски дипломати. Сараево оцени дека начинот на кој е организиран погребот и јавното чествување на Младиќ ги преминале прифатливите граници.
Случајот повторно ја отвори и пошироката тема за соочувањето со военото наследство од деведесеттите години. За Брисел, начинот на кој државите во регионот се однесуваат кон пресудите за воени злосторства е тесно поврзан со нивната посветеност кон европските вредности и регионалното помирување.
Погребот на Младиќ така прерасна од домашна церемонија во нова политичка точка на судир меѓу Белград и Брисел, со потенцијални последици врз европската интеграција на Србија.
