Во ерата кога фудбалските клубови се купуваат од инвестициски фондови, а тимовите се водени од безмилосна, професионална легија странци, романтичната идеја за локален идентитет изгледа како реликт од минатото.
Кога ќе го погледнете просечниот почетен состав на еден европски гигант, тој често вклучува 11 играчи од три или четири различни континенти. Навивачите ширум светот се навикнаа на овој тренд, прифаќајќи го како цена што треба да се плати за успех. Сепак, во некои делови од светот, фудбалот одбива да ја продаде својата душа, или до неодамна го правеше тоа. Тука, чистиот бизнис не е главната работа, туку главните теми: идентитетот, припадноста и пркосот на глобализацијата, пишува Форбс.
Колку е жива оваа тема во современиот фудбал најдобро илустрира еден пример од нашиот регион што предизвика огромен јавен хаос.
Постојат клубови кои свесно го избираат потешкиот пат, ставајќи го идентитетот, потеклото и локалната гордост пред обичните трофеи и милионските трансфери. Тие се чувари на традицијата, каде што правото на играње не е диктирано од длабочината на касата на клубот, туку од местото на раѓање или фудбалското воспитување.
Таа прекрасна и дива Баскија
Апсолутен златен стандард на овој пристап е Атлетик Билбао, гордоста на Баскија. Од 1912 година, овој клуб се придржува до строго, самонаметнато правило дека само фудбалери кои се родени во Баскија или кои ги развиле своите фудбалски вештини во академиите на клубовите од оваа територија можат да играат во неговите редови. Оваа територија ги вклучува шпанските провинции, но и францускиот дел од Баскија. Ова драстично ја намалува базата на потенцијални засилувања во регион со население од само околу три милиони.
Заедно со гигантите Реал и Барселона, Атлетик е единствениот клуб во историјата кој никогаш не испаднал од шпанската прва лига. Критичарите од време на време го нарекуваат овој модел дискриминаторски. Навивачите на иконскиот стадион Сан Мамес го гледаат како краен доказ за супериорноста на сопствениот идентитет, но и за упорност, работа и труд. Кога црвено-белиот дрес го носат момците од соседството, а не легионерите кои се таму само додека не пристигне повеликодушна понуда, врската помеѓу трибините и теренот не е само фраза и празен муабет.
Низ историјата на Атлетико, хероите доаѓале и си оделе, олицетворувајќи го овој локален патриотизам. Од неодамнешното минато, најславното име е Хулен Гереро. Иконата и принцот на клубот од 1990-тите, кој на врвот на неговата кариера бил баран од Реал Мадрид, Барселона, Милан и Јувентус, нудејќи му бланко чекови и астрономски договори.
Во време кога сите играчи бркале пари, Гереро направил нешто незамисливо за модерниот фудбал. Тој потпишал доживотен, десетгодишен договор со Билбао. Тој изјавил дека славата и парите не му значат ништо ако не игра пред својот народ и за својот клуб. Тој останал верен на корените силни како светиот даб на Герника и на традициите длабоки како древниот Лаубуру. Тој станал жив споменик на лојалноста на клубот.
Столб на националниот тим
Постои нешто безвременско во овој регион. Не е изненадување што една од најхрабрите жени на сите времиња, познатата комунистичка политичарка и револуционерка Долорес Ибарури, попозната како Ла Пасионарија, која му го даде на светот историскиот извик „Не пасаран!“, беше чиста Баскијка, од рударскиот град Галарта.
Покрај Гереро, се паметат и воини како Рафаел Алкорта, Аитор Ларазабал, Санти Ескера. Подоцна, Хозеб Ечебери, Исмаел Урсаис и бестрашниот Икер Мунијаин, кој од чудо од дете стана капитен на тимот.
Најдобар доказ дека овој локален модел не значи регресија, туку врвна фабрика за квалитет, е фактот дека фудбалерите на Атлетико го сочинуваат самиот корен и столб на првиот тим на шпанската репрезентација, светски шампиони. „Црвената фурија“ не би била тој тим ако не беше Унаи Симон на голот на националниот тим. Тој беше прогласен за најдобар голман на Светското првенство во 2026 година со рекордни седум непримени голови.
Одбраната на Шпанија е составена од Дани Вивијан, како и од закоравениот Ајмерик Лапорт, кој дојде од академијата на клубот во Баскија. Во средниот ред и нападот, главниот столб на Шпанија и еден од најдобрите крилни играчи во светот е Нико Вилијамс. Кога на нив ќе ги додадете момците од соседниот Реал Сосиедад, како што се Мартин Зубименди и Микел Ојарзабал, јасно е дека Баскија е всушност кремот на шпанскиот фудбал. Додека другите трошат стотици милиони, Билбао и Баскија произведуваат шампиони бесплатно.
Херцеговина
Истиот пркосен ген што ги обликуваше баскиските рудари и ги роди фудбалските бунтовници се наоѓа и на Балканот. Тука, тврдоглавоста е често најсилното клупско гориво. На почвата на Херцеговина, се среќаваме со уште една голема приказна, исткаена со митови и вистински локален патриотизам.
Во фудбалските дискусии во поранешна Југославија, ФК Вележ од Мостар често се споменува како балкански пандан на Билбао. Под претпоставка дека за него играле само херцеговски играчи. Историската вистина е малку поинаква. Вележ никогаш немал пишано правило или официјална клупска догма што би го забранувала доаѓањето на играчи однадвор. Фудбалерите од сите делови на поранешната држава поминале низ неговата историја.
Сепак, она што го правеше Вележ уникатен беше фактот дека не му беше потребно такво правило. Клубот беше природен магнет за херцеговскиот талент (долината Неретва и општините Чапљина, Столац, Коњиц, Требиње, Љубушки). Познатите златни генерации на „Родени“, како што е легендарното „трио БМВ“ составено од Душан Бајевиќ, Енвер Мариќ и Фрањо Владиќ, или подоцнежните мајстори како Семир Туце и Сеад Кајтаз (генерацијата што го освои Купот Маршал Тито во 1986 година со победа од 3:1 над Динамо во Белград), беа момчиња кои или се родени на мостарскиот асфалт или дојдоа таму за да го добијат тој специфичен херцеговски печер (како дефанзивецот Бора Приморац, кој дојде од Хајдук Сплит, а подоцна стана десна рака на Арсен Венгер во Арсенал како тренер).
Иако Вележ го преживеа губењето на стадионот „Под Бијели Бријегом“ (за време на војната, Мостар беше поделен на источен (претежно бошњачки) и западен (претежно хрватски) дел), стадионот се наоѓаше во западниот дел од градот и му беше доделен на Зрињски. Вележ денес е километри далеку од таа стара, романтична идеја за тим каде што играат „само мостарски деца“. Ова најдобро го докажува сегашниот играчки кадар, кој вклучува значителен број странски фудбалери од целиот свет.
Хрватска
Слично на Вележ, Раднички ногометни клуб Сплит од Хрватска никогаш немал пишано правило или официјална клупска догма дека само момчиња од Сплит можат да играат за нив. Ова беше природна последица на околностите бидејќи клубот беше сиромашен, работнички. Се потпираше на локални фабрики, бродоградилиште и локални таленти кои не поминаа во Хајдук, клуб кој го привлече вниманието на цела Далмација и Југославија. РНК Сплит денес е во многу тешка финансиска состојба и игра во петтото ниво на хрватскиот фудбал.
Зошто навивачите го сакаат својот клуб
Сите овие примери, од Атлетико до Мостар, покажуваат дека локалниот патриотизам во фудбалот не е само каприц или тврдоглаво отфрлање на реалноста. Тоа е свесна одлука да се избере потежок, но почесен пат, со полнота и ноти што не можат да се купат со пари.
Навивачите на овие клубови не го сакаат својот тим поради бројот на трофеи во витрините или поради познатите имиња што се менуваат секоја сезона. Тие доаѓаат на стадионите затоа што се гледаат себеси, своите соседи, роднини и предци во играчите на теренот. Тие гледаат играчи за кои знаат дека не се таму само за слава и пари, туку дека има многу лично и искрено во нив. Навивачите на Рома не би ги менувале Тоти, Де Роси, Томасо за пет титули во италијанското првенство, а сега и ако им го понудите тоа.
Во светот на фудбалот што станува сè пообединет и монетизиран, што кулминираше со лошите одлуки на Џани Инфантино, ваквите примери беа светилници што докажаа дека идентитетот и припадноста вредат повеќе од сите пари. Иако повеќето од овие исклучоци станаа правило, Атлетик Билбао останува единствениот фудбалски клуб во светот кој сè уште ја зачувува својата традиција денес. Едно е сигурно, во Баскија, успехот не се купува, туку се создава. За темпераментните и горди Баскијци, мотото „љубовта не се купува“ може да се промени. И наместо љубов, само додадете – фудбал.
