Генерациите на кои често им се припишува наводна незаинтересираност за политиката, последните две години ги поминуваа на улиците, во блокади и на протести. Меѓу нив има студенти и средношколци, а им се придружуваат и повозрасни граѓани. Некои од младите сè уште немаат право на глас. Сепак, сите имаа можност да видат како изгледа кога политичките случувања ќе се прелеат во секојдневниот живот, пишува во анализата српски „Форбс“.
Победата на Студентската листа на изборите отвори неколку прашања. Дали живееме во миг што младите ќе го паметат како исклучок? Или станува збор за искуство што ќе го промени нивниот однос кон политиката?
Студентската листа освои 140 места во српскиот парламент, листата на Вучиќ доби 103 пратеници
Политикологот Виктор Стаменковиќ истакнува дека самата излезност на изборите од 69 отсто е прилично јасен показател.
„Ако ја пресметаме во однос на проценетиот број избирачи што навистина живеат во Србија, тој процент, според груба пресметка, би бил и над 80 отсто. Би рекол дека, ако ја изземеме смената на власта, една од најголемите придобивки од сето она на што бевме сведоци во претходните две години е токму нивото на политичка писменост што студентското движење го внесе во општеството. Речиси и да нема општествена група што на еден или на друг начин не беше вклучена во овој процес. Програмери, професори, земјоделци, новинари, инфлуенсери и луѓе од најразлични професии посетуваа обуки за контролори на изборите, учествуваа во работата на мобилните тимови, ги повикуваа граѓаните да излезат на избори или водеа кампања од врата до врата. Многумина од нив првпат непосредно се запознаа со начинот на кој функционираат изборите“, истакнува Стаменковиќ.
Будење на свеста
Таквата мобилизација, вели тој, краткорочно придонела за изборната победа на Студентската листа, но смета дека нејзината долгорочна вредност е многу поголема.
„Таа придонесе за политичко описменување и зајакнување на граѓаните. Верувам дека вистинските плодови од тој процес допрва ќе ги собираме во годините што доаѓаат. Кога станува збор конкретно за младите, би потсетил на годинашниот Алтернативен извештај за положбата и потребите на младите во Република Србија, кој Кровната организација на младите на Србија (КОМС) го претстави пред неколку месеци. Според тоа истражување, речиси 90 отсто од младите со право на глас изјавиле дека би излегле на избори доколку тие се одржат следната недела. Верувам дека голем дел од таа подготвеност се преточи и во вистинско учество на овие избори. Впрочем, кога имате матуранти што, иако на денот на изборите се на екскурзии во странство, самите се организираат за да се пријават за гласање надвор од земјата, мислам дека тоа најдобро покажува колку студентското движење успеа да ја разбуди политичката свест дури и кај најмладите избирачи“, објаснува Стаменковиќ.
Стаменковиќ верува дека кај младите значително се зголемило разбирањето на политичките процеси. Од друга страна, смета дека има и такви што студентското движење ги привлекло затоа што успеало да изгради препознатлив и привлечен општествен бренд. Во тоа не гледа ништо лошо.
„Една од најважните стратегии што опозициските актери можат да ги користат во борбата против авторитарните режими, особено во услови на речиси целосно затворен медиумски простор, е токму создавањето таков општествен бренд, односно идентитет со кој луѓето сакаат да се поистоветат“, објаснува Стаменковиќ.
Тој додава дека сè уште не сме свесни колку енергија, креативност и организациски напори биле потребни за во такво медиумско опкружување да се изгради движење на кое стотици илјади луѓе сакаат да му припаѓаат и со чии вредности се поистоветуваат.
„Впрочем, политичката мобилизација никогаш не е исклучиво прашање на рационално разбирање на политичките процеси. Таа подразбира и емоции, чувство на припадност и поистоветување со одредени идеи. А фактот што студентското движење успеа да ги обедини сите тие елементи претставува еден од најинтересните аспекти на неговиот успех“, истакнува Стаменковиќ.
Од набљудувачи до активни учесници
Промената кај младите – од набљудувачи на политичките настани до луѓе што веруваат дека можат да влијаат врз нив – е една од најважните придобивки од студентските протести, според Стаменковиќ.
„Голем број млади првпат имаа можност преку сопствениот пример да видат дека политиката не е нешто што се случува некаде далеку, меѓу политичарите и институциите, туку нешто врз кое и самите можат непосредно да влијаат. Кога самите организирате протести, донесувате одлуки, разговарате со граѓаните, учествувате во кампањи и на крајот гледате конкретни резултати од својот ангажман, престанувате да бидете само набљудувач на политичките настани и станувате нивен активен учесник. Особено е важно што многумина до тоа сознание не дошле читајќи учебници или слушајќи предавања за демократијата, туку преку сопственото искуство“, наведува Стаменковиќ.
Сепак, смета дека пред нас е можеби и најважниот предизвик.
„Тоа е како ова огромно ниво на политичка мобилизација и граѓански ангажман да го преточиме во трајни институционални промени. Потребно е да го реформираме изборниот систем, да ја зајакнеме врската меѓу граѓаните и нивните избрани претставници, да му ја вратиме на Народното собрание улогата на место на кое навистина се расправа и се одлучува и да отвориме многу повеќе простор за вклучување на граѓаните во процесите на донесување одлуки“, заклучува тој.
Новите власти ќе ги посветат првите 100 дена на владеење на правото во Србија
„Во адолесцентската возраст речиси е невозможно да се одвојат личните убедувања од влијанието на врсниците“
Во изминатите две години младите добија можност непосредно да ја искусат политиката, надвор од однапред зададените улоги што општеството вообичаено им ги доделува, смета социологот Дарио Хајриќ.
Тој за „Форбс Србија“ истакнува дека во тој период младите развивале вештини што не се стекнуваат нужно преку формалното образование. Тие вештини опфаќаат организирање, јавно говорење, преговарање, солидарност и одговорност кон заедницата.
„Тоа е еманципаторска локомотива што две години ги влечеше протестите низ неверојатни предизвици. Благодарение на тоа, тие сега имаат право да бидат водечка сила во процесот на демонтирање на мафијашкиот режим“, истакнува Хајриќ.
Тој нагласува и дека во адолесцентската возраст е речиси невозможно јасно да се одвојат личните убедувања од влијанието на врсниците и општествената атмосфера.
„Убедувањата не се формираат во вакуум. Врз нив влијаат семејството, училиштето, пријателите, општествените околности, но и конкретните искуства низ кои поминуваме. Прашањето е повеќе како младата личност ги обработува и преиспитува сите тие влијанија и на крајот ги усвојува како сопствени ставови. Актуелната општествена атмосфера е особено значајна затоа што им дава можност на младите да видат дека нивните лични проблеми не се нужно само нивни. Незадоволството од состојбите во општеството, чувството на неправда или недовербата во институциите можат долго време да постојат кај поединецот. Сепак, дури преку средбата со луѓе што чувствуваат слично незадоволство, тоа може да добие политички облик“, наведува Хајриќ.
Тогаш човекот сфаќа, вели тој, дека она што го сметал за свое изолирано искуство може да биде дел од поширок општествен проблем.
„Затоа политичката заинтересираност што се јавува под влијание на врсниците не би ја сметал автоматски за помалку автентична. Напротив, политичката свест често се развива токму преку средбата со другите. И тука повторно се враќаме на пленумите како катализатор. Самостојноста не значи отсуство на влијание од околината. Таа е способност да ги препознаеме тие влијанија, критички да ги процениме и, по потреба, да ги отфрлиме за да почнеме да размислуваме во нова насока“, објаснува Хајриќ.
Денешната генерација е технолошки пописмена од сите претходни
Хајриќ не очекува односот на младите кон политиката да прерасне во траен интерес во традиционалната смисла. Тој предвидува дека тоа искуство ќе има одглас во сите сфери на општеството. Додава дека генерацијата што била „главен учесник во соборувањето на автократот“ нема да трпи автократија — ниту на работното место ниту во јавните установи. Барем не на начинот на кој досега сме навикнале.
„Мислам дека би било неправедно да се каже дека денешните средношколци и студенти се разликуваат од претходните генерации. Младинскиот активизам беше мошне значаен пред падот на Милошевиќ во 2000 година, но и за време на граѓанските протести во 1996 и 1997 година. А ако погледнеме уште подалеку во минатото, оттаму ќе ни блеснат духовите на учесниците во протестите од 1968 година и на студентите што заминувале во Шпанија да се борат против фашизмот. Она што е карактеристично за денешната генерација е дека е технолошки пописмена од сите претходни, а тоа само по себе ѝ создава поинаков поглед врз сегашноста“, наведува Хајриќ.









