Јерг Хескенс го советува Александар Вучиќ веќе 13 години и е платен од германската влада, што покренува голем број уставни, правни и политичко-безбедносни прашања. Српски БИРН и германски Шпигел откриваат детали за неговиот ангажман од 2020 година до денес – тајни состаноци и планови за проектот Јадар пред и по неговото запирање, како и средствата што Германија ги издвои за поддршка на рударството во екот на студентските протести.
„Јас го викам „мојот Германец“, тој мене ме вика „мојот див Србин“. Така разменуваме комплименти“, рече српскиот претседател Александар Вучиќ во февруари 2023 година на отворањето на фабриката на германската компанија Континентал во Нови Сад, опишувајќи го својот однос со Јерг Хескенс, неговиот советник за германски инвестиции.
Хескенс е навистина како сенка на Вучиќ, со оглед на тоа што е еден од неговите најдолгогодишни соработници и континуирано го советува од септември 2013 година.
Како што наведува во истражувањето БИРН, Германецот го советувал Вучиќ кога бил министер за одбрана и вицепремиер, а потоа и за време на неговото време како премиер. По претседателските избори во 2017 година, тој се преселил со Вучиќ во кабинетот во Андриќев Венац, каде што и денес живее.
Истражувањето на БИРН и германското списание „Дер Шпигел“, врз основа на документација собрана од БИРН во текот на повеќе од шест месеци од германските институции согласно Законот за слобода на информациите – во врска со ангажманот на Хескенс од 2020 година до денес – покажува дека Србија станала услужна економија за германската економија во ерата на Александар Вучиќ и дека претставниците на германските власти во Вучиќ виделе личност со која можеле директно да преговараат за договори.
„Во овој капацитет, тој (Хескенс) многу придонесува за директното претставување на интересите на германскиот бизнис кај Вучиќ“, се наведува во подготвителниот документ за ангажманот на Хескенс од јуни 2020 година, до кој БИРН/Шпигел имаа пристап.
Според официјалните извештаи за нивните активности до кои имавме пристап, може да се заклучи дека договорите што беа договорени и координирани навлегоа длабоко во работите на српската влада и дека тие имаа мала или никаква врска со кабинетот на српскиот претседател.
Ситуацијата стана уште покомплицирана од 25 август 2020 година, кога германското Министерство за економија и енергетика (BMWK) потпиша договор со претседателот Вучиќ на 25 август 2020 година за воспоставување „институционално партнерство“ – со Хескенс како точка за контакт.
Документацијата што ја добивме покажува дека соработката меѓу Вучиќ и Германија станува првенствено фокусирана на проектот за рударство на литиум во западна Србија. Во времето на потпишувањето на договорот, српската јавност не била запознаена со улогата на Германија во проектот и нивните договори со претседателот Вучиќ.
БИРН/Шпигел открива дека проектот Јадар останал приоритет за германското партнерство со Вучиќ дури и за време на минатогодишните големи граѓански протести предводени од студентите, како и по смртта на 16 лица по уривањето на настрешница во Нови Сад.
Соработката за развој на проектот 2025 година е дополнително конкретизирана, бидејќи Берлин издвои 4,9 милиони евра за помош при спроведувањето на проектот Јадар, а договорено е и доаѓање на германски експерти за советување на српските институции одговорни за одобрување на рударски проекти.
Исто така, документацијата што ја добивме сугерира дека властите однапред биле јасни дека запирањето на проектот пред изборите во 2022 година е привремено, со оглед на тоа што само еден месец по априлските избори, Вучиќ и тогашниот германски канцелар Олаф Шолц разговарале за рестартирање на проектот „и покрај загриженоста на дел од српското население“.
БИРН, исто така, открива дека потпишувањето на Меморандумот за соработка за критични суровини со ЕУ за време на посетата на Шолц во јули 2024 година било подготвено месеци претходно како дел од соработката меѓу Вучиќ и Германија, односно пред одлуката на Уставниот суд со која законски се рехабилитира проектот Јадар.
