Изоставувањето на поимот „род“ од новата наставна програма „Здравје и заштита на здравјето“ отвора сериозни прашања за нејзината научна и правна заснованост, реагираат од Институтот за родови студии при Филозофскиот факултет во Скопје. Оттаму бараат Министерството за образование и Бирото за развој на образованието да ги вратат термините поврзани со родовата рамноправност пред предметот да почне да се применува во училиштата.
Во реакцијата упатена до Министерството за образование и наука и Бирото за развој на образованието, Институтот наведува дека ја поздравува новата програма поради содржините за рамноправност, репродуктивно здравје, здрави и безбедни врски, согласност и сексуално насилство. Сепак, забелешката се однесува на тоа што во наставниот документ не се користат термините „род“, „родова рамноправност“, „родови улоги“, „родови стереотипи“ и „родово базирано насилство“.
Според Институтот, проблематично е што од учениците се очекува да ги препознаваат и анализираат стереотипите, предрасудите, нееднаквиот третман и насилството во врските, а истовремено од програмата е изоставен поимот што овозможува овие појави да се разберат во поширок општествен контекст.
„Програмата ја бара од учениците токму онаа аналитичка дистинкција што во науката, во правото и во меѓународните стандарди се именува со дихотомијата пол/род, но одбива да ѝ го даде името“, се наведува во реакцијата.
Оттаму сметаат дека ваквиот пристап може да создаде тешкотии во спроведувањето на наставата, но и да доведе до неусогласеност со терминологијата што се користи во меѓународните документи и домашното законодавство.
Како примери ги посочуваат Истанбулската конвенција и Конвенцијата за елиминација на сите форми на дискриминација врз жените, како и домашните закони за еднакви можности, спречување и заштита од дискриминација и спречување и заштита од насилство врз жените и семејно насилство.
Новата програма „Здравје и заштита на здравјето“ беше донесена по одлуката на Министерството за образование и наука од 9 септември да ја повлече претходната програма за изборниот предмет „Сеопфатно сексуално образование“ во средните училишта. Министерката Весна Јаневска тогаш најави детална ревизија на документот, по реакциите што се појавија во јавноста.
Меѓу нив беше и отвореното писмо на епископот Јаков Стобиски, кој ја обвини Јаневска дека со воведувањето на сеопфатното сексуално образование поддржува таканаречена „родова идеологија“. По спроведената ревизија, предметот доби ново име, а од наставната програма беа отстранети поимите „род“ и „контрацепција“.
Од Министерството за образование и наука претходно соопштија дека измените се направени по разгледување на забелешките од јавноста и стручната фела, меѓу кои и оние од Комората на психолози, а не како резултат на притисок од верска заедница.
Институтот за родови студии бара програмата повторно да биде разгледана пред почетокот на нејзината примена во учебната 2026/2027 година. Конкретно, бараат во неа да се вратат термините „род“, „родова рамноправност“, „родови улоги“, „родови стереотипи“ и „родово базирано насилство“, придружени со соодветни дефиниции.
Дополнително, предлагаат да се отвори консултативен процес со академската заедница и стручните институции, во кој би учествувале и нивни претставници. Од Институтот нудат стручна помош при подготовката на дефинициите, прирачникот за наставници, обуките и евалуацијата на првата година од примената на предметот.
Од Институтот нагласуваат дека не се против новата наставна програма, туку бараат таа да биде стручно заснована и усогласена со научните сознанија, домашното законодавство и меѓународните стандарди.
