Индија, како домаќин на 18-тиот самит на БРИКС, излезе со слоган со кој се обиде да го зачува признанието на групата, без да стои зад низа нови членки. „Градење за отпорност, иновација, соработка и одржливост“ го следи акронимот БРИКС, кој се состои од имињата на петте оригинални членки – Бразил, Русија, Индија, Кина и Јужна Африка – и во исто време означува цели што можат да бидат поддржани од новите членки – Египет, Етиопија, Индонезија, Иран и Обединетите Арапски Емирати, пишува Дојче веле.
„Тоа е елегантен начин да се толкува БРИКС поинаку, така што акронимот претставува заедничка мисија, а не имиња на земјите“, изјави за Дојче Веле Михаела Папа, директорка на Лабораторијата БРИКС во Масачусетскиот институт за технологија.
За Сушант Синг, предавач по студии за Јужна Азија на Универзитетот Јеил, нејасноста на слоганот ја одразува желбата на Индија, како домаќин, БРИКС да остане што е можно пополитички неутрален.
„Индија не сака да ги навреди ниту Русија ниту Кина, но фактот е дека Индијците денес сè повеќе се свртуваат кон Соединетите Американски Држави. Нема желба БРИКС да се развива понатаму.“
Индија ја презема улогата на домаќин
Сепак, фактот дека домаќин е Индија, земја чија геополитичка тежина во светот расте, му дава на овогодинешниот собир поголемо значење во споредба со минатогодишниот самит во Бразил.
На состанокот во Рио де Жанеиро минатата година, шест од 11-те шефови на држави не присуствуваа на настанот, вклучувајќи важни актери како што се кинескиот претседател Си Џинпинг и рускиот претседател Владимир Путин. Се очекува дека Путин ќе биде присутен овој пат, а се очекува и доаѓањето на Си Џинпинг, иако Пекинг сè уште официјално не го потврдил ова.
„Учеството на највисокото кинеско раководство е клучно“, вели Поуп.
Таа исто така верува дека фактот што лидерите на регионалните ривали Иран и Обединетите Арапски Емирати можат да соработуваат би претставувал важен индикатор за силата на БРИКС како „стабилизирачка сила“.
На самитот ќе присуствува иранскиот претседател Масуд Пезешкијан, додека се очекува претседателот на Обединетите Арапски Емирати, шеикот Мохамед бин Зајед ал-Нахјан, да испрати претставници. Се очекува и делегација од Саудиска Арабија, уште еден ирански ривал. Статусот на Саудиска Арабија во БРИКС останува донекаде нејасен, иако земјата е претежно наведена како членка во тековните официјални материјали на БРИКС.
За Индија, самитот е подеднакво важен поради билатералните средби што ги овозможува, како и поради самиот собир на БРИКС. Путин и индискиот премиер Нарендра Моди треба да се сретнат во петок, а самитот ќе им даде можност на Си и Моди да разговараат лице в лице во време кога кинеско-индиските односи остануваат исполнети со тензии.
Сепак, ова не значи дека овој викенд ќе се постигнат значајни конкретни резултати. „Кога станува збор за конкретни резултати и што може да се постигне, мислам дека резултатите ќе бидат многу, многу ограничени“, вели Синг.
Моди зборуваше за БРИКС како важен форум каде што „Глобалниот југ“ може да заземе заеднички став за различни прашања. Тој зборуваше и за „пристапот ориентиран кон луѓето“, како и за принципот „човештвото на прво место“.
Сепак, Синг верува дека БРИКС едноставно не е приоритет за Индија и дека Њу Делхи генерално не гледа позитивно на она што многумина неодамна го протолкуваа како „антизападен“ пресврт на групата. „Додека Индија е на чело, нема да се чувствува удобно со никаков антизападен став“, вели тој, посочувајќи ја важноста што Њу Делхи ја придава на одбранбените врски со САД и трговските односи со Западот како целина.
„Индија првенствено го гледа БРИКС како можност за подобрување на трговските односи. Со други зборови, прашањето е дали можеме да го правиме она што ни користи, без на кој било начин да бидеме конфронтирачки со Западот или да го критикуваме?“
Сепак, токму статусот на Индија како неврзана земја би можел да ѝ овозможи да придонесе за одржување на единството на групата.
„Индија му дава тежина на БРИКС бидејќи има значајно геополитичко влијание и односи со различни спротивставени блокови, што ја прави важен посредник“, вели Поуп. „Нејзиниот пристап веројатно ќе биде насочен кон тоа БРИКС да остане фокусиран на практична соработка и реформа на глобалното управување, наместо на отворено усогласување со блоковите“.
За што служи БРИКС?
БРИКС се приближува кон својата 18-годишнина, па, во извесна смисла, може да се каже дека влегува во своите зрели години. Сепак, во последниве години групата се соочува со проблемот на кохерентност, со растечки сомнежи за тоа што всушност служи.
Сепак, обемот на она што БРИКС може да го претставува е очигледен. Неговите членови сочинуваат речиси половина од светската популација и генерираат околу 40 проценти од светскиот БДП.
Во заедничка декларација од минатата година, членовите повикаа на реформа на глобалното управување, прецизирајќи дека е потребно да се промени претставувањето во мултилатералните институции како што се Меѓународниот монетарен фонд и Светската банка. Тие, исто така, ги осудија царините и го критикуваа она што го нарекоа „поларизација“ на меѓународниот поредок.
„Идеолошки гледано, БРИКС е сè уште таму каде што беше на последниот самит во Бразил – фокусиран на практична и функционална соработка, со обид да се избегнат геополитички тензии“, вели Папата. Таа наведува дека зголемувањето на групата од пет на 11 членови – ако ја вклучиме и Саудиска Арабија – го отежнало уште повеќе постигнувањето консензус за различни прашања. Сега меѓу земјите-членки има повеќе автократски отколку демократски држави, додека многу од нив имаат затегнати односи едни со други. „Овие внатрешни противречности секогаш ќе бидат тешки за надминување“, вели Синг.
Што би можело да се случи оваа година?
И покрај ова, Папата очекува напредок оваа година во три области: трговија, монетарна соработка и земјоделство. Се очекува разговорите да се фокусираат на подобрување на трговијата меѓу членовите, развој на алтернативна финансиска инфраструктура за размена на валути, како и прашања поврзани со безбедноста на храната. Иако реформата на глобалното управување ќе продолжи да биде една од централните теми, Папата верува дека БРИКС има најголема шанса за напредок ако се фокусира на институциите околу кои постои најголем степен на согласност.
На пример, Индија не сака да инсистира на реформирање на Обединетите нации, но сака координиран пристап на земјите од БРИКС кон трговијата и Светската трговска организација. „Амбициите на Индија кога станува збор за Светската трговска организација ги делат и другите членки“, вели таа, поради што „поверојатно е дека ќе има напредок во таа област“.
Сепак, многумина сè уште го делат ставот на Синг дека групата ќе „продолжи да ги разочарува очекувањата“. Тој вели дека прашањата што се движат од растечката глобална доминација на Кина до ставот на администрацијата на Доналд Трамп за царините го отежнале постигнувањето на веќе ограничените цели на БРИКС.
„Во светот каков што е денес, со недостатокот на кохерентност и со внатрешните противречности што постојат во БРИКС, многу е малку веројатно дека групата ќе постигне нешто големо“, заклучува Синг.
