Комитетот за светско наследство на УНЕСКО на претстојната сесија во Бусан ќе одлучува за ставање на Охридскиот Регион на листата во опасност. Оваа мерка, поттикната од долгогодишната неконтролирана урбанизација, дивоградбите и инфраструктурните притисоци, претставува последен повик до Северна Македонија и Албанија за итно спроведување на корективни мерки.
Проблемите со кои се соочува Охридскиот Регион не се нови, туку се резултат на децениско игнорирање на препораките од УНЕСКО. Уште од 1979 година, кога подрачјето е впишано на Листата на светско наследство, се забележуваат системски пропусти во управувањето.
Иако Комитетот за светско наследство во 2025 година констатираше дека условите за впишување на листата во опасност се исполнети, институциите во Северна Македонија и Албанија не успеаја да ги реализираат клучните чекори. На 48. сесија во Бусан, која се одржува од 19 до 29 јули 2026 година, меѓународната заедница ќе ја оцени подготвеноста на двете држави да го заштитат ова природно и културно богатство преку конкретни рокови и надзор.
Според анализите на Центарот за светско наследство, деградацијата на регионот е предизвикана од неколку критични фактори кои бараат итна интервенција. Тоа се неконтролирана урбанизација и постојано ширење на дивоградби долж крајбрежјето, несоодветно управување со отпадните води, особено во критичните точки кај Грашница и Радожда, инфраструктурни проекти, како што е Коридорот 8, кои се реализираат без соодветна Стратешка оцена на животната средина, како и загрозување на екосистемите во Студенчишко Блато и планината Галичица поради градежни активности како комплексот „Горица 3“.
Впишувањето на листата во опасност не значи автоматско бришење на Охрид од светското наследство, туку воведување на засилен меѓународен надзор. Овој механизам е дизајниран да ги принуди владите на Северна Македонија и Албанија да преземат одговорност. Еколошките организации, како СОС Охрид, сметаат дека овој чекор е неопходен бидејќи досегашните декларативни заложби не донесоа суштински промени. Со воведувањето на овој статус, УНЕСКО ќе бара итно стопирање на сите спорни градежни активности до завршување на потребните анализи, изработка на заеднички акциски план со јасни рокови за заштита на Охридското Езеро, забрзување на законската заштита на природните подрачја, вклучително и прогласување на Студенчишко Блато за парк на природата.
Случајот со Охрид по кој знае кој пат ја отвора дебатата за капацитетот на државните институции да управуваат со простор кој има исклучителна универзална вредност. Долгогодишното третирање на езерото како ресурс за профит, наместо како наследство, доведе до ситуација во која меѓународната заедница повеќе не верува во капацитетот на локалните власти за самостојна заштита. Одлуката што се очекува на 22 јули 2026 година во Бусан ќе биде „дијагноза“ за неодговорноста. Доколку Комитетот ја потврди препораката, тоа ќе биде јасен сигнал дека заштитата на културното наследство бара надминување на парцијалните интереси и воспоставување на строг систем на отчетност.
Еден од најголемите предизвици останува слабата соработка меѓу Северна Македонија и Албанија. Бидејќи Охридското Езеро е прекуграничен регион, секоја мерка преземена од едната страна е неефикасна доколку не е синхронизирана со другата. УНЕСКО инсистира на институционална координација на високо ниво, особено во однос на инфраструктурните зафати кои влијаат на целиот екосистем. Без заеднички стратешки пристап, напорите за зачувување на вредностите на регионот ќе останат фрагментирани, што дополнително ја зголемува ранливоста на овој уникатен простор пред очите на светската јавност.
